Twoje portfolio to najlepsza wizytówka. Pokazuje nie tylko to, co potrafisz, ale przede wszystkim daje znak, że ktoś Ci już zaufał. Gdy prowadzisz solobiznes online jako strateżka , webdeveloperka, copywriterka, graficzka czy wirtualna asystentka, pokazanie efektów swojej pracy w sieci to często klucz do zdobywania kolejnych zleceń.
W polskim prawie autorskim nie znajdziesz jednak przepisu, który gwarantowałby twórcy tzw. prawo do portfolio. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych w ogóle nie zna takiego pojęcia. Ani żadna inna ustawa. To, czy możesz pochwalić się zrealizowanym projektem na swojej stronie internetowej lub w mediach społecznościowych, zależy wyłącznie od postanowień w umowie z klientem.
Sprawdźmy, jak to wygląda w praktyce i co zrobić, aby wykorzystanie swoich realizacji w celach marketingowych było w 100% legalne.
Co się dzieje, gdy oddajesz projekt klientowi?
Najczęstszy scenariusz w pracy freelancera to realizacja zlecenia na podstawie umowy podsuwanej przez klienta (lub niestety, w ogóle bez pisemnej umowy). W standardowych umowach biznesowych prawa autorskie do stworzonego utworu zostają przeniesione na klienta bardzo szeroko. Zazwyczaj umowy te obejmują wszelkie znane w chwili zawarcia umowy pola eksploatacji. Pola eksploatacji to nic innego jak lista sposobów korzystania z utworu (np. publikacja w Internecie, zwielokrotnianie, rozpowszechnianie).
Godząc się na tak szerokie przeniesienie praw, oddajesz klientowi wyłączny monopol na dysponowanie Twoim dziełem. W takiej sytuacji prawo do portfolio… po prostu nie istnieje, chyba że wyraźnie zawarłaś je w umowie. Bez takiej klauzuli nie możesz publicznie pokazać projektu np. na Instagramie czy w portfolio na własnej stronie www. Nie możesz go też wysyłać w mailach z ofertą do klientów.
Kiedy możesz pokazać projekt, a kiedy wchodzisz na grząski grunt?
Jeśli pokazujesz projekt w sposób niepubliczny, np. podczas zamkniętej wideorozmowy 1:1 na Zoom albo Meet, prezentując utwór bez możliwości wykonania kopii przez odbiorcę, wtedy sytuacja jest stosunkowo bezpieczna. Nie dochodzi w takiej sytuacji do publicznego rozpowszechniania i nie naruszasz monopolu prawnego klienta. Z kolei, publikacja grafiki, kodu strony, tekstu czy identyfikacji wizualnej na publicznym profilu lub stronie internetowej to w świetle prawa rozpowszechnianie. Jeśli nie masz na to zgody, dochodzi do naruszenia majątkowych praw autorskich, które zostały przeniesione na klienta.
Co grozi za wrzucenie projektu do portfolio bez zgody klienta?
Jeśli opublikujesz projekt w sieci bez odpowiedniego zabezpieczenia w umowie, mogą spotkać Cię nieprzyjemne konsekwencje. Jakie? Ano, klient, na przykład, może zażądać natychmiastowego usunięcia materiałów, a nawet wystąpić z roszczeniem o odszkodowanie z tytułu naruszenia autorskich praw majątkowych. Ryzykujesz również popsute relacje biznesowe. W takich momentach szybko przestaje być miło między Tobą a klientem. Nawet jeśli do sporu sądowego nie dojdzie, niesmak w relacjach skutecznie zamknie drogę do poleceń, a w świecie solobiznesu sama wiesz, jak ogromną moc ma opinia.
A co jeśli nie podpisaliście umowy z klientem i majątkowe prawa autorskie nie zostały przeniesione? Wtedy, co prawda, klient ma marne szanse na wykazanie swoich racji w sądzie, ale relacje i tak zostaną zniszczone. A dodatkowo, w takiej sytuacji dochodzi do udzielenia tzw. licencji domyślnej. I bywa, że na jej podstawie klienci próbują wykazać, że ponieśli szkodę. Tak, czy siak, jest mało przyjemnie i takie przypadki nie pomagają w budowaniu stabilnego, rozwijającego się biznesu.
Jak legalnie zabezpieczyć prawo do portfolio w umowie?
Rozwiązanie jest proste. Zadbaj o odpowiednią klauzulę o prawie do portfolio już na etapie podpisywania umowy, a najlepiej korzystając z własnego, sprawdzonego wzoru umowy, który będziesz stosować przy każdym kliencie. Dzięki temu zyskujesz pełny spokój, chronisz swój biznes i możesz bez obaw pokazywać światu, co potrafisz. Zrób to w odpowiedni sposób wskazując zakres i sposób korzystania z utworu w ramach prawa do portfolio (np. prawo do publikacji w social mediach i na stronie www w celach promocyjnych). Nie masz pewności, jak to zapisać? Zamiast zgadywać, sięgnij po gotowe pancerne umowy i działaj bezpiecznie.
Najważniejsze zasady w pigułce:
- Brak domniemania: polskie prawo nie zna pojęcia „prawa do portfolio”, musisz je sobie wyraźnie wynegocjować i wpisać do umowy
- Szerokie przeniesienie majątkowych praw autorskich = brak portfolio: Jeśli oddajesz klientowi wszystkie prawa bez zastrzeżeń, publikacja projektu w social mediach czy na stronie internetowej narusza jego monopol
- Pokazywanie niepubliczne: prezentowanie prac np. na rozmowach rekrutacyjnych czy zamkniętych konsultacjach 1:1 jest bezpieczniejsze, ale publikacja w sieci wymaga zgody; nie udostępniaj kopii w mailach, bo tracisz kontrolę, co się z tym stanie później
- Konsekwencje: brak zgody to ryzyko roszczeń finansowych oraz utraty reputacji i poleceń od niezadowolonego klienta, a do tego ryzyko negatywnych opinii w social mediach i Internecie
Chcesz działać w swoim solobiznesie w pełni legalnie, mieć jasność w relacjach z klientami i w końcu odzyskać święty spokój? Zabezpiecz swój biznes i pobierz sprawdzone, gotowe wzory umów B2B (o dzieło i zlecenie), które ochronią Cię przed problemami!
A jeśli czujesz, że Twój biznes utyka w podobnych sytuacjach, albo przyda Ci się trochę wsparcia w tematach prawnych, zapisz się do mojego newslettera, w którym podpowiadam, jak działać legalnie i budować pancerny biznes, a wszystko to bez prawniczego bla bla bla.


